De rattenvanger van Hamelen is een van de bekendste Duitse sagen. Een man in bonte kleren bevrijdt de stad van een rattenplaag door ze met zijn fluitspel naar de rivier te lokken. Als de stad hem niet betaalt, komt hij terug en neemt hij met hetzelfde fluitspel alle kinderen mee. Achter het verhaal zit een echte gebeurtenis: in 1284 verdwenen in Hamelen 130 kinderen.
De rattenvanger in het kort
| Plaats | Hamelen (Hameln), Nedersaksen |
|---|---|
| Jaartal in de bronnen | 1284, op 26 juni |
| Aantal kinderen | 130 |
| Oudste bron | Een glas-in-loodraam in de Marktkirche, rond 1300 |
| Bekendste versie | De gebroeders Grimm, Deutsche Sagen, 1816 |
Het verhaal
Hamelen werd geplaagd door ratten. Op een dag kwam er een vreemde man in een pak van bonte lappen, die beloofde de stad van de ratten te verlossen tegen een flinke beloning. Hij speelde op zijn fluit en alle ratten kwamen uit hun holen en volgden hem naar de rivier de Wezer, waarin ze verdronken. Maar het stadsbestuur weigerde te betalen. De man vertrok en kwam op 26 juni terug, de feestdag van Johannes en Paulus. Hij speelde opnieuw, en nu volgden alle kinderen van de stad hem. Hij leidde ze een berg in, waarna niemand ze ooit terugzag. Alleen een paar kinderen bleven achter: een blind kind, een stom kind en een kreupel kind dat de anderen niet kon bijhouden.
De oudste bronnen
De oudste bekende bron was een glas-in-loodraam in de Marktkirche van Hamelen, van rond 1300, met een man in bonte kleren en een groep kinderen. Het raam ging in de zeventiende eeuw verloren, maar er bestaan beschrijvingen en een tekening van. Een kroniek uit de vijftiende eeuw vermeldt dat in 1284 op de dag van Johannes en Paulus 130 kinderen uit Hamelen werden weggeleid door een fluitspeler. Hamelen dateerde lange tijd zijn officiële stukken vanaf het verdwijnen van de kinderen.
Opvallend is dat de ratten in de oudste bronnen niet voorkomen. Die werden pas in de zestiende eeuw aan het verhaal toegevoegd, misschien omdat er toen rattenplagen waren.
Wat is er echt gebeurd?
Historici hebben verschillende verklaringen bedacht. De meest gangbare is dat de kinderen jonge mensen waren die vertrokken naar nieuwe nederzettingen in Oost-Europa. In de dertiende eeuw trokken veel Duitsers naar het oosten om daar land te ontginnen, geronseld door wervers die soms opvallend gekleed gingen. Opmerkelijk is dat sommige achternamen uit Hamelen later in streken in Polen en Tsjechië voorkomen. Andere theorieën gaan over een ziekte, een ongeluk, een kinderkruistocht of een vorm van dansepidemie. Zeker weten doet niemand het.
Hamelen nu
Hamelen maakt volop gebruik van de sage. In de zomer wordt het verhaal elke zondag als openluchtspel opgevoerd. Er is een Rattenvangershuis en in de Bungelosenstraße, de straat waarlangs de kinderen zouden zijn vertrokken, mag volgens een oude traditie geen muziek worden gespeeld. Ook buiten Duitsland is het verhaal bekend, onder meer door het gedicht The Pied Piper of Hamelin van de Engelse dichter Robert Browning uit 1842.
Meer sagen en legendes vind je bij legendes en folklore.
