De samoerai waren de krijgersklasse van Japan, van ongeveer de tiende eeuw tot het einde van de negentiende eeuw. Ze vochten voor een heer, droegen twee zwaarden en stonden bovenaan in de maatschappij. In vredestijd werden ze ambtenaren en geleerden. Het romantische beeld van de samoerai als eervolle zwaardvechter is voor een deel pas later ontstaan.

De samoerai in het kort

Betekenis Zij die dienen
Periode Ongeveer tiende eeuw tot 1876
Wapens Boog, later vooral de katana en een kort zwaard (samen de daishō)
Erecode Bushido, de weg van de krijger
Samoerai zonder heer Ronin
Einde Afgeschaft na de Meiji-restauratie, zwaardverbod in 1876

Opkomst van de krijgersklasse

In de tiende en elfde eeuw lieten adellijke families en grootgrondbezitters hun land verdedigen door gewapende mannen, die vaak te paard met pijl en boog vochten. Uit die groepen groeiden machtige krijgersclans. Na een burgeroorlog tussen de clans Taira en Minamoto vestigde Minamoto no Yoritomo eind twaalfde eeuw een militaire regering, het shogunaat. Vanaf dat moment hadden de samoerai de echte macht in Japan, terwijl de keizer vooral een symbolische rol had.

Eeuwen van oorlog

In de vijftiende en zestiende eeuw, de periode van de strijdende staten, vochten krijgsheren onderling om de macht. Samoerai voerden legers aan van voetsoldaten met speren en later ook geweren, die via Portugese handelaren in Japan waren gekomen. Aan het eind van die eeuw brachten drie leiders, Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi en Tokugawa Ieyasu, het land weer onder één gezag.

Samoerai in vredestijd

Onder de Tokugawa-shoguns, van 1603 tot 1868, kende Japan ruim tweehonderdvijftig jaar vrede. De samoerai, een paar procent van de bevolking, werden ambtenaren, bestuurders en leraren. Ze kregen een vast inkomen in rijst en mochten als enigen twee zwaarden dragen. In die tijd werden ideeën over de juiste levenshouding van een krijger opgeschreven: trouw aan de heer, zelfbeheersing en het niet vrezen van de dood. Het woord bushido werd pas rond 1900 echt bekend, door een boek van Nitobe Inazō dat in het Engels verscheen.

De katana en seppuku

De katana, het gebogen zwaard met één snijkant, werd het symbool van de samoerai. Smeden bouwden het op uit lagen staal met verschillende hardheid, zodat het scherp en tegelijk buigzaam was. Een samoerai die zijn eer had verloren of door zijn heer werd veroordeeld, kon rituele zelfmoord plegen, seppuku.

De 47 ronin

Het beroemdste samoeraiverhaal gaat over de 47 ronin. In 1701 werd hun heer gedwongen seppuku te plegen na een conflict met een hoge ambtenaar. Bijna twee jaar later wreekten zijn samoerai, inmiddels ronin, hun heer door de ambtenaar te doden, waarna ze zelf seppuku pleegden. Hun graven bij de Sengaku-ji-tempel in Tokio worden nog steeds bezocht.

Het einde van de samoerai

Na 1868 moderniseerde Japan onder keizer Meiji in hoog tempo. De samoerai verloren hun voorrechten, er kwam een leger van dienstplichtigen en in 1876 werd het dragen van zwaarden verboden. Een laatste grote opstand onder leiding van Saigō Takamori werd in 1877 neergeslagen, het verhaal waarop de film The Last Samurai losjes is gebaseerd.

Bekijk ook andere oude beschavingen en krijgersculturen.