Astrologische tekens zijn symbolen die de positie van de zon aangeven op het moment dat iemand geboren wordt en die zogenaamd invloed hebben op iemands karakter, gedrag en lot. De twaalf tekens vinden hun oorsprong in de oude Babylonische en Griekse kosmologie en zijn via middeleeuwse tradities in de westerse cultuur geïntegreerd.Lees meer over astrologische tekens op de website https://signs-nl.com/.

In Nederland is astrologie nooit als wetenschappelijke discipline erkend. Toch blijft het onderwerp populair in de media.

BELANGRIJK: Het gebruik van de dierenriem is een bewust communicatiemiddel dat is afgestemd op de psychologische behoeften van de kijkers.

De Nederlandse televisie-industrie gebruikt symbolische en culturele elementen om de aandacht te trekken, loyaliteit te creëren en het publiek te segmenteren. Deze strategie is vooral zichtbaar in de content van commerciële zenders: RTL Nederland, SBS6, Talpa Network en NPO. In 10 jaar tijd hebben zij minstens 17 televisieprogramma’s en 23 seizoenscampagnes met een astrologische inslag gelanceerd – een instrument voor branding.

Astrologie als instrument om het publiek te behouden

Een van de belangrijkste taken van de Nederlandse televisie-industrie is het behouden van het publiek in een tijdperk van fragmentatie, streamingplatforms en een kortere aandachtsspanne. Astroloogische tekens bieden een eenvoudige, herkenbare en emotionele manier om kijkers te differentiëren en te behouden door middel van de volgende basisinstrumenten:

  1. Gewoontevorming (dagelijkse routine) – korte rubrieken in ochtendshows zorgen ervoor dat kijkers op hetzelfde tijdstip de zender inschakelen om hun voorspelling te horen.
  2. Het spel- en comedyformaat (edutainment) verandert de analyse van persoonlijkheden in een serie.
  3. Targeting en segmentatie — televisiezenders gebruiken tekens om de betrokkenheid bij aankondigingen te vergroten (bijvoorbeeld de top 3 series voor schorpioenen).
  4. Esoterische nichekanalen behouden de loyaliteit van een publiek dat geneigd is tot magisch denken.

REFERENTIE: Het gebruik van astrologie is bewust geïnstitutionaliseerd als een populaire culturele code. De Nederlandse Autoriteit voor de Media (CvdM) heeft in 2021 een richtlijn uitgegeven waarin staat dat “symbolische of metaforische verwijzingen naar astrologie zijn toegestaan, mits deze niet gepaard gaan met beweringen over causale of voorspellende kracht” (CvdM, 2021, art. 4.3).

De vorming van niche-entertainmentcontent

De Nederlandse televisie-industrie richt zich steeds meer op nichemarkten, en astrologie biedt een uitstekende basis voor het creëren van gespecialiseerde content. Een voorbeeld hiervan is de serie “Zon in je Leven” (NPO 3, 2022), een dramaserie van twaalf afleveringen, elk gewijd aan één sterrenbeeld.

Bij het plannen van langetermijnstrategieën voor contentontwikkeling baseren de media zich op de volgende principes:

  • Conceptuele positionering: astrologie zonder magie – “De wetenschap van je karakter”.
  • Gebruik van lokale opinieleiders (BN-ers): het grootste deel van de content in Holland is gebaseerd op “Bekende Nederlanders”. Wanneer een topblogger of tv-presentator zijn “maanweegschaal” bespreekt, wordt de content massaal verspreid.
  • Crossplatformintegratie (Ecosystem), bijvoorbeeld met sociale netwerken.
  • Monetisatie via ‘Gezelligheid’ en retail. Samenwerking met grote ketens, het creëren van gelimiteerde collecties.

Marketing en seizoensgebonden branding

Het gebruik van astrologische tekens in marketingcampagnes is een integraal onderdeel geworden van de seizoensgebonden strategieën van Nederlandse kanalen en merken. In januari, wanneer de zon in het teken Steenbok staat, leggen campagnes de nadruk op ‘nieuwe begin’, ‘doelen stellen’ en ‘discipline’. In juli (Leeuw) ligt de focus op ‘zelfvertrouwen’, ‘charisma’ en ‘feesten’.

Een sprekend voorbeeld is de campagne ‘Zon in de Buurt’ van RTL Nederland (januari 2024), waarbij alle programma’s in de eerste maand werden gepositioneerd als ‘Steenbok-momenten’: serieus en ambitieus.

Vaak passen tv-zenders de visualisatie aan het huidige sterrenbeeld aan om de visuele reeks te verfrissen zonder de stijl volledig te veranderen. Astrologie is ook een ideale brug voor reclamecollaboraties, vooral tijdens feestdagen.

TER INFORMATIE: De Nederlandse media zijn zich bewust van de grenzen van astrologie. Daarom wordt in marketingcampagnes altijd een disclaimer geplaatst: “Deze campagne gebruikt astrologische tekens als culturele symbolen. Het zijn geen wetenschappelijke voorspellingen en ze hebben geen invloed op uw leven.” Dit is een wettelijke vereiste op grond van de Wet op de Reclame (artikel 8).

Psychologisch aspect en sociaal comfort

Het gebruik van astrologie in de media is ook een sociaal-psychologisch fenomeen. Volgens een onderzoek van de Universiteit Utrecht (2023) onder 1200 personen (18-65 jaar) gaf 68% van de respondenten aan “soms of vaak” naar hun astrologische teken te kijken, en geloofde 12% dat de dierenriem echt hun levenspad bepaalt.

In tijden van economische crisis en digitale overbelasting biedt het sterrenbeeld een eenvoudige, begrijpelijke manier om complexe emoties te benoemen. De media maken hier gebruik van om kijkers te verbinden met content die aansluit bij hun emotionele toestand.

Een interessant voorbeeld is het programma “Ik ben mijn teken” (NPO 1, 2021), een talkshow waarin gasten vertelden over hun leven door de lens van hun astrologische teken (presentatorJeroen Pauw). De show kreeg veel positieve reacties van psychologen omdat het mensen aanmoedigde om over emoties te praten zonder ze als een diagnose te bestempelen.

Ethiek en mediageletterdheid

Hoewel het gebruik van astrologische tekens in de televisie-industrie legitiem is in het kader van culturele en commerciële vrijheid, zijn er duidelijke ethische kwesties. De belangrijkste is de verwarring tussen symboliek en wetenschap. De meeste programma’s geven een disclaimer, maar het gebruik ervan is niet uniform. Sommige platforms presenteren astrologie als ‘spirituele waarheid’, wat misleidend kan zijn.

CvdM heeft in 2022 onderzoek gedaan naar digitale uitzendingen van televisiezenders en ontdekte dat 31% van de digitale content rond astrologie geen duidelijke disclaimer bevatte. Dit leidde tot de aanbeveling aan alle zenders om hun digitale contentbeleid in overeenstemming te brengen met de televisienormen.

Daarnaast speelt mediageletterdheid een belangrijke rol. De Nederlandse overheid en onderwijsinstellingen promoten sinds 2020 een programma voor mediageletterdheid op scholen, waar leerlingen leren informatiebronnen te beoordelen. Astrologie wordt gebruikt als voorbeeld voor het onderwijs (het verschil tussen een symbolisch verhaal en een wetenschappelijke bewering).

BELANGRIJK: Het gebruik van astrologie in de media is geen misbruik, zolang het niet wordt gepresenteerd als een feit of een causaal verband. De Nederlandse wetgeving en media-ethiek vereisen dat zenders duidelijk aangeven wanneer ze symbolisch of poëtisch werken – en niet wetenschappelijk of voorspellend.

Conclusie

Het strategisch gebruik van astrologie in de Nederlandse televisie-industrie is geen blijk van onwetendheid, maar een culturele techniek. Het is een bewuste aanpak die gericht is op het creëren van emotionele banden, het segmenteren van het publiek en het produceren van content die aansluit bij de psychologische behoeften van de kijkers.