De Maya’s waren een van de grote beschavingen van Midden-Amerika. In de oerwouden van het huidige Mexico, Guatemala en Belize bouwden ze steden met piramides en paleizen, ontwikkelden ze een volledig schrift en rekenden ze met een kalender die tot ver in de toekomst liep. Anders dan vaak wordt gedacht, zijn de Maya’s nooit verdwenen: miljoenen mensen spreken nog een Mayataal.
De Maya’s in het kort
| Gebied | Zuid-Mexico (Yucatán, Chiapas), Guatemala, Belize, delen van Honduras en El Salvador |
|---|---|
| Bloeitijd | Klassieke periode, ongeveer 250 tot 900 na Christus |
| Bekende steden | Tikal, Palenque, Copán, Calakmul en later Chichén Itzá |
| Uitvindingen | Een volledig schrift, het getal nul, een nauwkeurige kalender |
| Laatste onafhankelijke stad | Nojpetén, in 1697 door de Spanjaarden ingenomen |
Een wereld van stadstaten
De Maya’s vormden nooit één rijk. Er waren tientallen stadstaten, elk met een eigen koning, die met elkaar handel dreven, huwelijken sloten en oorlog voerden. Tikal en Calakmul waren in de klassieke periode de twee grote machten en vochten eeuwenlang om de invloed in de regio. In het centrum van een stad stonden piramides met tempels erop, paleizen, pleinen en een veld voor het balspel, een rituele sport waarbij een zware rubberen bal met de heupen werd gespeeld.
Schrift en rekenkunde
De Maya’s hadden het enige volledig ontwikkelde schrift van het oude Amerika, met honderden tekens voor woorden en lettergrepen. Ze schreven op stenen monumenten, aardewerk en boeken van boombast. De Spanjaarden verbrandden de meeste boeken; er zijn er nog maar vier over. Pas in de jaren zeventig en tachtig van de twintigste eeuw lukte het onderzoekers om het schrift grotendeels te ontcijferen.
Ze rekenden in een twintigtallig stelsel en kenden een teken voor nul, iets wat in Europa pas veel later gebruikelijk werd.
De kalender en 2012
De Maya’s gebruikten verschillende kalenders door elkaar: een rituele kalender van 260 dagen, een zonnekalender van 365 dagen en de Lange Telling, die de dagen telde vanaf een begindatum in 3114 voor Christus. Op 21 december 2012 eindigde een grote cyclus van die Lange Telling. Daaruit ontstond het idee dat de Maya’s het einde van de wereld hadden voorspeld. Voor de Maya’s zelf betekende het einde van een cyclus vooral het begin van een nieuwe, zoals bij een kilometerteller die verder telt.
Waarom gingen de steden ten onder?
In de negende en tiende eeuw werden de grote steden in het zuidelijke laagland een voor een verlaten. Onderzoekers denken dat een combinatie van oorzaken daarachter zat: langdurige droogte, uitputting van de grond, overbevolking en oorlogen tussen de stadstaten. In het noorden, op Yucatán, bloeiden steden als Chichén Itzá en later Mayapán nog eeuwenlang door. Toen de Spanjaarden in de zestiende eeuw kwamen, duurde het bijna tweehonderd jaar voordat de laatste onafhankelijke Mayastad viel.
De Maya’s van nu
Er leven nog steeds miljoenen Maya’s in Mexico en Guatemala, die zo’n dertig verschillende Mayatalen spreken. Veel tradities, zoals bepaalde rituelen en de rituele kalender, worden in sommige dorpen nog gebruikt. Ook iets wat wereldwijd geliefd is, gaat deels op hen terug: de Maya’s dronken al cacao, lang voordat chocolade in Europa bekend werd.
Lees ook over hun buren, de Azteken, en de Inca’s in Zuid-Amerika, of bekijk alle oude beschavingen.
