Het Incarijk was het grootste rijk dat ooit in Amerika bestond voor de komst van de Europeanen. Op zijn hoogtepunt liep het langs de Andes van het huidige Ecuador tot in Chili, over een afstand van zo’n vierduizend kilometer. Toch bestond het als groot rijk maar ongeveer honderd jaar, voordat een kleine groep Spanjaarden het in 1532 binnenviel.

Het Incarijk in het kort

Eigen naam Tawantinsuyu, het land van de vier delen
Hoofdstad Cuzco, in het huidige Peru
Grote bloei Vanaf ongeveer 1438, onder Pachacuti, tot 1533
Bekendste plek Machu Picchu
Taal Quechua, nu nog door miljoenen mensen gesproken
Einde Verovering door Francisco Pizarro, 1532-1533

Van stadstaat tot wereldrijk

Inca was eigenlijk de titel van de heerser, de Sapa Inca. Lange tijd was het volk een van de vele kleine machten rond Cuzco. Rond 1438 nam Pachacuti de macht over en begon een reeks veroveringen. Hij en zijn opvolgers breidden het rijk in een paar generaties enorm uit. Veroverde volken mochten hun eigen goden houden, maar moesten Inti, de zonnegod, erkennen en arbeid leveren aan de staat.

Wegen en knopenkoorden

De Inca’s bouwden een wegennet van zo’n veertigduizend kilometer door bergen, woestijnen en oerwoud, met hangbruggen over diepe kloven. Langs de wegen stonden opslagplaatsen en rustposten. Boodschappers liepen in estafette en konden berichten in een paar dagen honderden kilometers ver brengen. Sinds 2014 staat het wegennet, de Qhapaq Ñan, op de werelderfgoedlijst van UNESCO.

Een schrift hadden de Inca’s niet. Ze hielden hun administratie bij met quipu: bundels gekleurde koorden met knopen, waarin getallen werden vastgelegd, zoals belastingen, voorraden en inwonersaantallen.

Machu Picchu

Machu Picchu werd rond 1450 gebouwd op een bergrug boven de rivier de Urubamba, waarschijnlijk als landgoed voor Pachacuti. De Spanjaarden hebben het nooit gevonden. De Amerikaanse onderzoeker Hiram Bingham maakte het in 1911 wereldberoemd, al kenden boeren uit de omgeving de plek natuurlijk al. De muren zijn zonder mortel gebouwd, met stenen die zo precies passen dat er geen mes tussen past.

De val van het Incarijk

Toen Francisco Pizarro in 1532 met nog geen tweehonderd man aankwam, was het rijk net verzwakt door een burgeroorlog tussen de broers Atahualpa en Huáscar en door pokken, die via Europeanen al vanuit het noorden waren binnengekomen. In Cajamarca nam Pizarro Atahualpa gevangen. Die beloofde een kamer vol goud en twee kamers vol zilver als losgeld. Hij liet het brengen, maar werd in 1533 toch terechtgesteld. Het verzet hield in de bergen nog tot 1572 stand.

Lees ook over de Maya’s en de Azteken, of bekijk alle oude beschavingen.