Een weerwolf is een mens die in een wolf verandert, of in een half-mens half-wolf. Het verhaal komt in heel Europa voor en is duizenden jaren oud. In de zestiende en zeventiende eeuw werden mensen zelfs veroordeeld omdat ze weerwolven zouden zijn. De bekende kenmerken, zoals de volle maan en de zilveren kogel, zijn veel later bedacht.
De weerwolf in het kort
| Het woord | Weer is een oud woord voor man: weerwolf betekent manwolf |
|---|---|
| Oudste verhalen | Griekse en Romeinse mythen, zoals die van Lycaon |
| Weerwolfprocessen | Vooral in Frankrijk en Duitsland, zestiende en zeventiende eeuw |
| Volle maan en zilver | Vooral uit films en verhalen van de twintigste eeuw |
| Medische term | Lycantropie: de waan dat je in een dier verandert |
Waar komt het woord vandaan?
Het eerste deel van het woord komt van het oude Germaanse wer, man. Hetzelfde woord zit in het Latijnse vir en in het Nederlandse wereld, oorspronkelijk de leeftijd of het tijdperk van de mens. Het Engelse werewolf en het Duitse Werwolf hebben dezelfde oorsprong.
Weerwolven in de oudheid
Een van de oudste weerwolfverhalen is de Griekse mythe van Lycaon, koning van Arcadië. Volgens de Romeinse dichter Ovidius zette hij de oppergod Zeus mensenvlees voor om te testen of hij werkelijk een god was. Zeus veranderde hem voor straf in een wolf. De Romeinse schrijver Petronius vertelt in de eerste eeuw na Christus het verhaal van een soldaat die zich bij maanlicht uitkleedt, waarna zijn kleren in steen veranderen en hij als wolf het bos in rent. Ook in Noorse sagen komen krijgers voor die in een wolvenvel vechten en wolfachtige trekken krijgen.
De weerwolfprocessen
In dezelfde periode als de heksenvervolging werden in Europa ook mensen berecht als weerwolf. Vooral in Frankrijk en Duitsland vonden zulke processen plaats, vaak na moorden of aanvallen door wolven waarvoor een schuldige werd gezocht. Een bekende zaak is die van Peter Stumpp in Bedburg bij Keulen, die in 1589 na marteling bekende dat hij als wolf mensen had gedood en op gruwelijke wijze werd terechtgesteld. Verdachten werden net als bij heksen vaak onder marteling tot bekentenissen gedwongen.
Volle maan en zilveren kogels
In oude volksverhalen kon een weerwolf op allerlei manieren veranderen, bijvoorbeeld door een wolfsriem om te doen of een vloek. Dat de verandering bij volle maan gebeurt en dat alleen zilver een weerwolf kan doden, werd vooral vastgelegd door Hollywood. De film The Wolf Man uit 1941 maakte die regels bekend bij een groot publiek.
Weerwolven in Nederland
Ook in Nederlandse volksverhalen, vooral uit het oosten en zuiden van het land, komen weerwolven voor. Vaak gaat het om iemand uit het dorp die ‘s nachts in een wolf of een grote hond verandert en reizigers op de rug springt. De volgende dag zie je dan aan een wond of krab wie het was. Ook vampiers en kabouters horen bij die wereld van volksverhalen.
Meer sagen en volksverhalen vind je bij legendes en folklore.
